ကပ်ရောဂါသည် ထိုအချိန်နှင့် ယခု

Nancy Bristow မှ

1918 ခုနှစ် နွေဦးပေါက်တွင် အမေရိကန်စစ်သားများ စစ်ပွဲအတွက် စည်းရုံးလာသောအခါတွင် လက်တစ်ဆုပ်စာ လက်တစ်ဆုပ်စာ သမားတော်များက ၎င်းတို့၏ စစ်သားများကြားတွင် စိုးရိမ်ဖွယ် တုပ်ကွေးရောဂါ လှုပ်ရှားလာသည်ကို သတိပြုမိလာသည်။ မကြာခဏ သေစေတတ်သော အဆုတ်ရောင်ရောဂါကို ဖြစ်ပေါ်စေပြီး ယခင်က ကျန်းမာသော လူငယ်များကို မကြာခဏ အံ့သြဖွယ်ကောင်းလောက်အောင် လျင်မြန်စွာ ထိခိုက်စေပါသည်။ ရင်ခွဲစစ်ဆေးချက်များအရ သွေးယိုခြင်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများဖြင့် အဆုတ်များ ရွှဲနေသော အဆုတ်များကို တွေ့ရှိရသည်။ ဤကန့်သတ်ထားသော စစ်ရေးလေ့လာချက်များအပြင် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် လူအနည်းငယ်က သေစေတတ်သော တုပ်ကွေးကူးစက်ရောဂါ၏ ပထမလှိုင်းကို သတိပြုမိကြသည်။

တုပ်ကွေးရောဂါသည် သတင်းရနိုင်သောရောဂါမဟုတ်သေးဘဲ မဟာမိတ်များက ဂျာမန်၏နွေဦးထိုးစစ်ကို ပြန်လည်တွန်းလှန်နေချိန်တွင် နိုင်ငံသည် စစ်ပွဲများကြားတွင်ရှိနေသည်။ အနောက်ဘက်ခြမ်းရှိ တပ်များကြားတွင် တုပ်ကွေးရောဂါ ပေါ်လာသောအခါ၊ ရန်လိုသောနိုင်ငံများသည် ဇာတ်လမ်းကို တိတ်တိတ်ဆိတ်ဆိတ် ထိန်းထားရန် ကြိုးစားသော်လည်း နွေရာသီလယ်တွင် ဥရောပတိုက်သည် ရောဂါနှင့် ကင်းစင်သွားသည်။ စစ်ဖြစ်နေတဲ့ ကမ္ဘာမှာ ကြားနေနိုင်ငံဖြစ်တဲ့ စပိန်က အဲဒီ့မှာ ရောဂါရဲ့ သက်ရောက်မှုကို ပွင့်ပွင့်လင်းလင်း အစီရင်ခံတဲ့အခါ လေ့လာသူတွေက ကပ်ဘေးကို "Spanish flu" လို့ အလျင်အမြန် အမည်ပေးပြီး မိုနီကာကို တိကျစွာ ကပ်ထားခဲ့ပါတယ်။ နွေရာသီတွင် တုပ်ကွေးရောဂါသည် ကမ္ဘာတဝှမ်းတွင် ပျံ့နှံ့နေသော်လည်း Puerto Rico၊ Cuba နှင့် Hawai'i တို့ကိုပင် ထိမှန်သော်လည်း၊ အမေရိကတိုက်ရှိ ပထမလှိုင်းသည် ကျော်သွားခဲ့သည်။

ထို့နောက် ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်နေ့တွင် တုပ်ကွေးသည် အမေရိကန်ကမ်းရိုးတန်းသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ဩဂုတ်လနှောင်းပိုင်းတွင် ဘော့စတွန်တွင် စတင်ဖြစ်ပွားခဲ့ပြီး ပြင်သစ်နိုင်ငံ၊ ဖရီးတောင်း၊ ဆီရာလီယွန်နှင့် ဘရက်စ်မြို့တို့တွင် ရောဂါဖြစ်ပွားခဲ့သည်။ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ တုပ်ကွေးကူးစက်ရောဂါ၏ ဒုတိယလှိုင်းရောက်ရှိလာသည်။ လအနည်းငယ်အကြာတွင် ကမ်းရိုးတန်းမှ ကမ်းရိုးတန်းသို့ တုပ်ကွေးအသစ်ရောက်ရှိလာပြီး အမေရိကန်နိုင်ငံသား လေးဦးတွင် တစ်ဦးခန့် ကူးစက်နိုင်ခဲ့သည်။ ဤလူ့ဇာတိခံယူမှုအသစ်သည် ပုံမှန်ရာသီတုပ်ကွေးထက် သေဆုံးမှုနှုန်း နှစ်ဆယ့်ငါးဆဖြင့် ထူးထူးခြားခြား သေစေပါသည်။ လအနည်းငယ်အတွင်း အသိုင်းအဝိုင်းများကို ယေဘုယျအားဖြင့် ဖြတ်သန်းခဲ့သော်လည်း တုပ်ကွေး၏ တတိယလှိုင်းသည် နောက်ပိုင်းတွင် ဆောင်းနှင့် နွေဦးရာသီတွင် လိုက်ပါလာကာ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းများကို အသစ်တဖန် ပရမ်းပတာဖြစ်စေခဲ့သည်။

နောက်ဆုံးတွင်၊ အမေရိကန်လူမျိုး ၆၇၅,၀၀၀ ခန့်သေဆုံးသည်—တစ်သန်းခွဲကျော်သည် တုပ်ကွေးရောဂါကြောင့် နှစ်စဉ်သေဆုံးလေ့ရှိသည်—နှင့် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းတွင် လူသန်း ၅၀ မှ ၁၀၀ အထိ သေဆုံးခဲ့ကြသည်။ လူမှုရေးနှင့် စီးပွားရေး ပြတ်တောက်မှုတွင် ထပ်လောင်းသေဆုံးသွားသူများ၏ ထက်ဝက်နီးပါးသည် အသက် 675,000 နှင့် 50 ကြားရှိကြပြီး ကွဲအက်နေသော မိသားစုများကို နှိုးဆော်ထားသည်။

ကပ်ရောဂါ၏ပျက်စီးမှုကြောင့် အမေရိကန်ပြည်သူများ တုန်လှုပ်သွားကြသည်။ ၁၉ရာစုအတွင်း ဘက်တီးရီးယားတော်လှန်ရေးကြောင့် ဝမ်းကိုက်ရောဂါ၊ ငှက်ဖျားရောဂါ၊ နီမြန်းသောအဖျား၊ တိုက်ဖွိုက်၊ ပလိပ်ရောဂါ၊ အဝါရောင်အဖျားနှင့် ကြက်ညှာချောင်းဆိုးအပါအဝင် ကုန်ကျစရိတ်အသက်သာဆုံးသော ကူးစက်ရောဂါများ၏ အကြောင်းရင်းခံကို သိပ္ပံပညာရှင်များကို ဖော်ထုတ်နိုင်စေခဲ့သည်။ ကာကွယ်ဆေးတွေ၊ ကုသမှုတွေတောင် ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကပ်ရောဂါ၏အကြိုတွင်၊ သိပ္ပံပညာရှင်များ၊ သမားတော်များနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပညာရှင်များသည် ကူးစက်ရောဂါကင်းစင်သော ကမ္ဘာကြီးကို စိတ်ကူးယဉ်လာကြသည်။ New York City Health Department မှ ကြေငြာထားသည့်အတိုင်း "ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကို ဝယ်ယူနိုင်သည်" ကပ်ရောဂါသည် ထိုသို့သော အမြင်အာရုံသည် အချိန်မတန်သေးကြောင်း သက်သေပြလိမ့်မည်။

ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားလာသည်နှင့်အမျှ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးပညာရှင်များသည် အစိုးရအရာရှိများအား အကြံဉာဏ်ပေးရန်နှင့် ပြည်သူလူထုအား ပညာပေးရန် အလျင်စလိုလုပ်ဆောင်ခဲ့ကြသည်။ အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုသည် “စပိန်တုပ်ကွေး” “သုံးရက်ဖျားနာ” “တုပ်ကွေး” ဟူသော လက်ကမ်းစာစောင် မိတ္တူခြောက်သန်းကို ထုတ်ဝေခဲ့ပြီး ကြက်ခြေနီအသင်းက ၎င်း၏ကိုယ်ပိုင်လက်ကမ်းစာစောင်ကို ဘာသာစကားရှစ်မျိုးဖြင့် ထုတ်ဝေခဲ့သည်။ သို့သော် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအခြေခံအဆောက်အအုံသည် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စုတွင် ကနဦးအဆင့်တွင်သာ ရှိသေးသည်။ အရေးပေါ်အစီအမံများနှင့်ပတ်သက်သည့် ဆုံးဖြတ်ချက်များသည် ပြည်နယ်နှင့် ဒေသဆိုင်ရာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအရာရှိများ၏ လက်ထဲတွင်ရှိပြီး ၎င်းတို့၏အာဏာနှင့်ကျွမ်းကျင်မှုများသည်လည်း ကွဲပြားကြသည်။ အကျပ်အတည်းအပေါ် ၎င်းတို့၏ချဉ်းကပ်ပုံများနှင့် ၎င်းတို့၏ရပ်ရွာများ၏ အကျိုးဆက်အတွေ့အကြုံများလည်း အလားတူပင်ဖြစ်သည်။

ကောင်းစွာ တည်ထောင်ထားသော ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးစနစ်များရှိသော အသိုင်းအဝိုင်းများသည် ကျယ်ပြန့်သော အကာအကွယ်အစီအမံများကို အကောင်အထည်ဖော်ရန် လျင်မြန်စွာ လှုပ်ရှားခဲ့ကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့်၊ Wisc၊ Milwaukee တွင် ကျန်းမာရေးကော်မရှင်နာသည် အနီးနားရှိ ရေတပ်လေ့ကျင့်ရေးစခန်းကို ချက်ချင်း သီးသန့်ခွဲထုတ်ကာ သိသာထင်ရှားသော လူထုပညာပေးမှုများ စတင်လုပ်ဆောင်ကာ တုပ်ကွေးရောဂါဖြစ်ပွားမှုအားလုံးကို သတင်းပို့ရန် အမိန့်ပေးကာ ရောဂါပိုးရှိသူအား သီးခြားခွဲထားရန် တောင်းဆိုခဲ့သည်။ ကပ်ရောဂါပိုဆိုးလာသည်နှင့်အမျှ၊ သူသည် အများသူငှာနေရာများကိုပိတ်ခဲ့ပြီး အချို့သောစီးပွားရေးလုပ်ငန်းပိုင်ရှင်များနှင့် ဘာသာရေးခေါင်းဆောင်များက နောက်ပြန်ဆုတ်ခဲ့သော်လည်း ရပ်ရွာအဖွဲ့ဝင်အများစုသည် ယေဘူယျအားဖြင့် ထောက်ခံအားပေးခဲ့ကြသည်။ ကပ်ရောဂါ၏နောက်ထပ်လှိုင်းတစ်ခု ထပ်မံပိတ်ရန် လိုအပ်လာသောအခါတွင်ပင် ဒေသခံများက လိုက်နာဆောင်ရွက်ဆဲဖြစ်သည်။ Milwaukee သည် အဓိကမြို့ကြီးတစ်ခုမှ အစီရင်ခံတင်ပြထားသော သေဆုံးမှုနှုန်း အနိမ့်ဆုံးတစ်ခုဖြစ်သည်။

သို့သော် အခြားသောအမေရိကန်အသိုင်းအဝိုင်းများတွင် လူထုကျန်းမာရေးတုံ့ပြန်မှုမှာ သိသိသာသာနည်းသည်။ စက်တင်ဘာလနှောင်းပိုင်းတွင် ဘော့စတွန်မြို့သည် ပြင်းထန်စွာ ဒုက္ခရောက်နေသော်လည်း အခြားမြို့ကြီးအများအပြားသည် ပုံမှန်အတိုင်း စီးပွားရေးကို လုပ်ကိုင်ကြသည်။ Philadelphia တွင် နိုင်ငံရေးအကျင့်ပျက်ခြစားမှုသည် ခေါင်းဆောင်မှုလစ်ဟာမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့သည်။ Fourth Liberty Loan စတင်သောအခါတွင် မြို့တော်သည် စက်တင်ဘာ ၂၈ ရက်တွင် ကြီးမားသောချီတက်ပွဲတစ်ရပ်ကို ကျင်းပခဲ့သည်။ သုံးရက်အကြာတွင် မြို့တော်သည် တစ်ရက်တည်းတွင် တုပ်ကွေးရောဂါအသစ် ၆၂၅ ဦးနှင့် ရင်ဆိုင်ခဲ့ရသည်။ ယခု မြို့သည် ရောဂါကို တားဆီးရန် လျင်မြန်စွာ ရွေ့လျားနေသော်လည်း အချိန်နှောင်းနေပြီဖြစ်သည်။ Philadelphia သည် နိုင်ငံအတွင်း သေဆုံးမှုနှုန်းအမြင့်ဆုံးနိုင်ငံတစ်ခုဖြစ်သည်။ ၎င်းတို့ကို ကပ်ရောဂါ၏ရင်ဆိုင်ရမှုတွင် အဆိုးရွားဆုံးသောကျရှုံးမှုအဖြစ် မကြာခဏဖော်ပြလေ့ရှိသော်လည်း အခြားသောအသိုင်းအဝိုင်းများစွာသည်လည်း အကျပ်အတည်းကိုတုံ့ပြန်ရန် နှေးကွေးလွန်းလှသည်။ Liberty Bond ပွဲများကို လက်ခံကျင်းပပြီးနောက် မြို့။ မြို့တော်ဝန်များနှင့် အချို့သော ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုပေးသူများနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးအရာရှိများပင်လျှင် ၎င်းတို့၏နိုင်ငံသားများအား စိတ်ချယုံကြည်စွာ ပြောဆိုခဲ့ကြသည်။

နယူးယောက်မြို့သည် အောက်တိုဘာလအစောပိုင်းတွင် ကပ်ရောဂါဖြစ်ပွားမှုတွင် နစ်မွန်းနေသော်လည်း၊ ကျန်းမာရေးကော်မရှင်နာ Royal S. Copeland သည် လူထုသတိပေးချက်ကို လျော့ပါးစေရန် အခြေအနေကို ထပ်ခါတလဲလဲ နှိုးဆော်ထားသည်။ အောက်တိုဘာ ၄ ရက်တွင် ရောဂါကူးစက်မှုအသစ် ၉၉၉ ဦးကို မြို့တော်က အစီရင်ခံတင်ပြသောအခါ “နယူးယောက်တွင် တုပ်ကွေးပျံ့နှံ့မှုနှင့်ပတ်သက်ပြီး စိုးရိမ်ဖွယ်ရာလက္ခဏာများ မရှိကြောင်း” အခိုင်အမာဆိုခဲ့သည်။ အောက်တိုဘာ ၆ ရက်တွင် မြို့တော်တွင် ရောဂါကူးစက်မှုအသစ် ၂,၀၇၀ ကို ကြုံတွေ့ရသောအခါတွင် ၎င်းက “မြို့သည် ဒဏ်ခတ်ခံရသည်ဟု ကျွန်တော် မယုံဘူး” ဟု ကြေညာခဲ့သည်။ မောဟ သို့မဟုတ် ယုတ်မာစွာ ပြောဆိုသည်ဖြစ်စေ ထိုလမ်းညွှန်ချက်သည် အများပြည်သူကို ကာကွယ်ရန် အနည်းငယ်မျှသာ ရှိခဲ့သည်။ Copeland သည် နောက်ဆုံးတွင် အရေးပေါ် အကြံပေးကော်မတီတစ်ရပ်ကို ဖွဲ့စည်းရန် လာမည့်သီတင်းပတ်တွင် စောင့်ရမည်ဖြစ်သည်။ အခြားအသိုင်းအဝိုင်းများတွင် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများသည် အများသူငှာ ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ ကန့်သတ်ချက်များအောက်တွင် တည်ငြိမ်နေခဲ့သည်။ Globe, Ariz., Wichita, Kan. နှင့် Terra Haute, Ind. တို့တွင် ပြဇာတ်ရုံပိုင်ရှင်များသည် တရားရုံးများတွင် ပိတ်သိမ်းခြင်းကို ဆန့်ကျင်ခဲ့ကြသည်။ အခြားဒေသများတွင်လည်း ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးထိန်းချုပ်မှုများကို ခံနိုင်ရည်ရှိသူများ တွေ့ရှိခဲ့သည်။ ဆန်ဖရန်စစ္စကိုနှင့် ဆီယက်တဲလ်ရှိ လူများသည် အများသူငှာနေရာများတွင် မျက်နှာဖုံးများတပ်ရန် လိုအပ်သော စည်းမျဉ်းများအောက်တွင် ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်ခဲ့ကြသည်။

ကျွန်ုပ်တို့သည် 2020 ခုနှစ်ကို ပြန်ကြည့်သောအခါတွင်၊ ကိုရိုနာဗိုင်းရပ်ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှုအလယ်တွင်၊ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤအစောပိုင်းအတွေ့အကြုံမှ အဖိုးတန်သင်ခန်းစာများကို ယူနိုင်မည်ဖြစ်သည်။ နှိုင်းယှဥ်မှုသည် အတိအကျမဟုတ်ပါ၊ ကျွန်ုပ်တို့၏အခြေအနေများသည် ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် များစွာကွဲပြားပါသည်။ လေကြောင်းခရီးသည် ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်း ဗိုင်းရပ်စ်ပျံ့နှံ့မှုကို လျင်မြန်စွာ လွယ်ကူချောမွေ့စေသော်လည်း အခြားနည်းပညာများက ကျွန်ုပ်တို့အား COVID-19 တိုက်ဖျက်ရေးအတွက် ကူညီပေးပါသည်။ သိပ္ပံပညာရှင်များသည် ဗိုင်းရပ်စ်ကို ဖော်ထုတ်ခဲ့ပြီး ၎င်း၏ရောဂါလက္ခဏာများနှင့် ၎င်း၏ပျံ့နှံ့မှုကို ဆက်လက်လေ့လာလျက်ရှိသည်။ စမ်းသပ်မှုလုပ်ဆောင်ရန် နှေးကွေးသော်လည်း ကျွန်ုပ်တို့တွင် လူများကို ဗိုင်းရပ်စ်ပိုးရှိမရှိ စစ်ဆေးနိုင်သည့် စွမ်းရည်ရှိပြီး ပြင်းထန်နေမကောင်းကို ကုသရန်နှင့် ဒုတိယကူးစက်မှုများကို စီမံခန့်ခွဲရန်အတွက် လေဝင်လေထွက်နှင့် ပဋိဇီဝဆေးများကဲ့သို့သော ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ဝင်ရောက်စွက်ဖက်မှုများ ရှိသည်။ ကမ္ဘာတစ်ဝှမ်းရှိ ဓာတ်ခွဲခန်းများသည် ကြိုတင်ကာကွယ်ရေး ကာကွယ်ဆေးကို တီထွင်ထုတ်လုပ်ရန် လုပ်ဆောင်နေကြသည်။

ထို့ပြင် ၁၉၁၈ ခုနှစ်တွင် လူထုကျန်းမာရေးအလေ့အကျင့်များသည် မကြာခဏရပ်တန့်၍ လုံလောက်စွာမကြိုးစားလွန်းသဖြင့် ဤရောဂါကို တွန်းလှန်ရာတွင် ကြီးမားသောအကျိုးသက်ရောက်မှုရှိနိုင်သည်ကို ကျွန်ုပ်တို့သိပါသည်။ တုပ်ကွေးကူးစက်ရောဂါနှင့်ပတ်သက်သည့် သုတေသနပြုချက်များအရ လူစုလူဝေးဝေးကွာခြင်းနှင့် ခွဲခြားခြင်းတို့ကို စောစောစီးစီး၊ ကျယ်ကျယ်ပြန့်ပြန့်နှင့် အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ အကောင်အထည်ဖော်ပါက သေဆုံးနှုန်းကို လျော့ကျစေပြီး အသက်များကို ကယ်တင်နိုင်ကြောင်း အတည်ပြုထားသည်။ ပြန့်နှံ့မှုအရှိန်ကို နှေးကွေးစေခြင်းသည် ရပ်ရွာလူထုအား ကြိုတင်ပြင်ဆင်ရန် အချိန်ပိုပေးမည်ဖြစ်ပြီး ရေဘေးသင့်ခံရသူများ၏ ကျန်းမာရေးစနစ်အပေါ် ဖိအားများ သက်သာစေမည်ဖြစ်သည်။

ဤအစောပိုင်းအတွေ့အကြုံသည် ကျွန်ုပ်တို့၏နိုင်ငံရေးခေါင်းဆောင်ပိုင်းနှင့် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကျွမ်းကျင်သူများက ကျွန်ုပ်တို့ထံသို့ တိကျမှန်ကန်သောအချက်အလက်များနှင့် မှန်ကန်သောလမ်းညွှန်မှုပေးဆောင်ခြင်းအတွက် မည်မျှအရေးကြီးကြောင်း ထင်ရှားစေသည်။ ဤသည်မှာ မှားယွင်းသောမျှော်လင့်ချက် သို့မဟုတ် အချည်းနှီးသောအာမခံချက်များအတွက် အချိန်မဟုတ်ပေ။ ရိုးသားမှုနှင့် ပွင့်လင်းမှုတို့အတွက် အချိန်ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးတွင်၊ 1918 ကပ်ရောဂါ၏အတွေ့အကြုံများက ကျွန်ုပ်တို့အများစုသည် အမှန်တရားကိုသိပြီးသည်နှင့် မှန်ကန်သောအရာကို လုပ်ဆောင်ရန် ခြေလှမ်းစတင်မည်ဟု အကြံပြုထားသည်။ ထိုလုပ်ရပ်များတွင် မှားယွင်းသောအားပေးမှုများ ပေးစွမ်းနိုင်သည့်အရာများထက် များစွာသာလွန်သောမျှော်လင့်ချက်၊ သာယာမှုကို ကျွန်ုပ်တို့တွေ့ရှိနိုင်သည်။ အကယ်၍ ကျွန်ုပ်တို့သည် ဤအကျပ်အတည်းကို စီမံခန့်ခွဲရန် လိုအပ်သကဲ့သို့ ကျွန်ုပ်တို့တစ်ဦးစီသည် အခြားသူများ၏ ကျန်းမာရေးကို ကာကွယ်ရန်နှင့် ကျွန်ုပ်တို့တွင် အထိခိုက်နိုင်ဆုံးသူများကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရန် လှုံ့ဆော်ပါက ကျွန်ုပ်တို့၏ စိတ်ဓာတ်ကို ထိန်းကျောင်းရန် များစွာရှာဖွေရပေမည်။

Nancy K. Bristow သည် Puget Sound တက္ကသိုလ်တွင် သမိုင်းပါမောက္ခတစ်ဦးဖြစ်ပြီး Race and Pedagogy Institute ၏ ခေါင်းဆောင်အဖွဲ့တွင်လည်း တာဝန်ထမ်းဆောင်သည်။ သူမသည် American Pandemic: The Lost Worlds of the 1918 Influenza Epidemic စာအုပ်၏ စာရေးဆရာမဖြစ်သည်။